درسنامه آموزشی کاشت گیاهان زراعی کلاس یازدهم امور زراعی

چرا در دنباله برخی از خط یکارها مانند شکل 3 از شبکه زنجیره‌ای یا دندانه فنری استفاده می‌کنند.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: امکانات ثبت مشاهدات (نوشتاری، عکس، فیلم)، پارچه تنظیف، ماشین خطی کار، ماکت یا اجزای برش خورده و دست ساز، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار بپوشید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشین خطی‌کار وارد شوید.
3- به ترتیبی پیرامون ماشین مستقر شوید که مانع یا مزاحم دیدن جزء مورد بررسی برای کسی نشوید.
4- هر جزء را به دقت مورد بررسی قرار داده و در مورد ساختار و عملکرد آن از هنرآموز خود پرسش کنید.
5- تا حد امکان جزء را از کل جدا کرده و در مورد آن عکس یا فیلم تهیه کنید.
6- آسیب شناسی جزء را پرس‌وجو کنید. به عبارت دیگر بپرسید در چه حالت یا شرایطی این جزء آسیب می‌بیند و در اثر آسیب چه مشکلات یا تغییری در عملکرد ماشین بروز می‌کند.
7- نمونه‌یابی کنید. یعنی اگر دستگاه‌های خطی کار مشابهی در واحد آموزشی یا منطقه وجود دارد، با این ماشین مقایسه نموده و وجوه تفاوت و تشابه آن را تحلیل نمایید.
8- از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود گزارشی تهیه کرده و آماده ارائه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: امکانات ثبت مشاهدات (نوشتاری، عکس، فیلم)، پارچه تنظیف، ماشین خطی کار، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، انواع روان‌کننده‌ها بر حسب دفترچه راهنمای سرویس و نگهداری، گریس پمپ، قیف، جعبه ابزار مکانیک عمومی

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار بپوشید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشین خطی کار وارد شوید.
3- مخزن یا مخازن بذر و کود را بررسی کرده و هر نوع جسم خارجی از آن خارج کنید.
4- مخازن را به خوبی تمیز کنید.
5- روغن مخزن جعبه دنده را وارسی کرده و برحسب نظر هنرآموز و دفترچه راهنمای دستگاه، روغن آن را تعویض یا پر کنید.
6- با مطالعه دفترچه راهنمای دستگاه، گریس‌خورهای دستگاه را مشخص کنید.
7- با دستمال تنظیف سرگریس‌خورها را تمیز نمایید.
8- تمام گریس‌خورها را، گریسکاری نمایید.
9- گریس‌های مازاد و مالیده شده به اطراف گریس‌خورها را تمیز نمایید.
10- زنجیره‌ها و توپی‌های انتقال نیرو را به خوبی روغن کاری کنید (شکل 11).

11- باد چرخ‌ها را تنظیم نمایید. (شکل 12)

12- تمامی نقاط اتصال را بررسی کرده و آچارکشی کنید.
13- هرگونه اشکال در ساختمان دستگاه را به هنرآموز خود گزارش نمایید.
14- از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود گزارشی تهیه کرده و آماده ارایه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار، تراکتور مناسب دستگاه، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پین‌های موردنیاز، پارچه تنظیف

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار بپوشید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشین‌های کشاورزی وارد شوید.
3- با تأیید هنرآموز و پس از هماهنگی لازم یک دستگاه تراکتور تحویل بگیرید.
4- سلامت تراکتور را بررسی کرده و آماده به کار نمایید.
5- با تأیید هنرآموز ضمن رعایت اصول ایمنی و فنی، تراکتور را روشن کنید.
6- تراکتور را به محل نگهداری خطی کار هدایت نمایید.
7- خطی‌کار را به همان ترتیبی که در اتصال ماشین‌های سوار گفته شد، به تراکتور متصل نمایید. (شکل 13).

به خاطر بیاورید: ابتدا بازوی سمت چپ، سپس بازوی سمت راست و در آخر بازوی وسط را متصل نموده و با سفت‌کردن زنجیرهای مهار بازوهای تحتانی تنظیم تعادلی دستگاه و تثبیت آن را انجام دهید.

8- خطی کار را همانند ماشین سوار تنظیم اولیه نمایید.

به خاطر داشته باشید که: تراز طولی خطی کار توسط بازوی وسط و تراز عرضی توسط بازوهای تحتانی و تنظیم تعادلی آن توسط زنجیرهای مهار بازو (بغل بند) آن صورت می‌گیرد (شکل 14).

9- از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود گزارشی تهیه کرده و آماده ارائه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، بذر گندم، کود، پارچه تنظیف

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار بپوشید.
2- دستورالعمل ماشین را در مورد تنظیمات بذر را مطالعه کنید.
3- تعداد واحد کارنده ماشین را مشخص کنید.
4- نوع کود مصرفی و مقدار توصیه شده را از هنرآموز خود بپرسید.
5- دستورالعمل مربوطه به تنظیمات کود را مطالعه کنید.
6- براساس نوع کود مصرفی، میزان بازشدن دریچه (درجه دریچه خروجی) را طبق دستورالعمل تنظیم کنید.

7- بر اساس اندازه (ریزی و درشتی) بذر، اهرم تنظیم زیر موزع (فلاپی) را تنظیم کنید. (شکل 16)

اعداد متن جدول مقدار کود مصرفی برحسب کیلوگرم را نشان می‌دهد.

8- بر اساس مقدار بذر توصیه شده به صورت کیلوگرم در هکتار، اهرم ریزش بذر را تنظیم کنید. (شکل 17)

9- متغیرهای جدیدی (نوع بذر، مقدار بذر، مقدار کود، تعداد واحدهای کارنده و ...) را فرضی انتخاب کنید.

10- با توجه به متغیرهای انتخابی، تنظیمات جدید را برابر دستورالعمل ماشین کارنده، انجام دهید. برای نمونه در صورتی که دریچه روی عدد 2 و فلاپی روی عدد 4 قرار گیرد در صورتی که درجه گیربکس روی عدد 55 تنظیم شود، 155 کیلوگرم بذر گندم در هکتار می‌کارد. (شکل 18)

11- از مشاهدات و یافته‌های خود گزارشی تهیه کرده و آماده ارایه نمایید.

توجه: این جدول در حالت ایستایی و کارگاهی تهیه شده و ممکن است با توجه به وضعیت و بافت خاک درصد بکسوات و سرش چرخ‌های دستگاه این اعداد تغییر نماید. بنابراین برای اطمینان از میزان ریزش واقعی در مزرعه و خاک‌های مختلف نیز این دستگاه بهتر است کالیبره شود.

چگونه می‌توان مطمئن شد که با انجام تنظیمات توصیه شده در دفترچه راهنما، مقدار ریزش بذر برابر مقدار درج شده در جدول خواهد شد؟

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، بذر مناسب (ترجیحاً گندم)، سینی کالیبراسیون (ظرف یا زیر انداز مناسب)، پارچه تنظیف

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و...) مجهز شوید.
2- همراه هنرآموز به محل استقرار ماشین کارنده خطی در محل نگهداری ماشین‌های کشاورزی وارد شوید.
3- ماشین کارنده را تمیز و آماده کار نمایید.
4- ماشین کارنده را به تراکتور متصل کرده و آن را بالا بیاورید به ترتیبی که چرخ‌ها آزاد شده و حدود 10 سانتی‌متر بالاتر از سطح زمین قرار گیرند.
5- با قراردادن سه پایه (خرک) زیر ماشین کارنده، آن را به طور اطمینان بخشی در بالا نگه دارید.

6- پس از اطمینان از ایمنی استقرار، تراکتور را خاموش کرده و با قراردادن اهرم دسته دنده در وضعیت سنگین و کشیدن ترمزدستی، از تراکتور پیاده شوید.
7- مقداری بذر گندم داخل مخزن بریزید.
8- دریچه‌های خروج و اهرم زیر موزع را روی عدد 2 قرار دهید.
9- اهرم درجه جعبه دنده را روی یک عدد دلخواه مثلاً 60 قرار دهید.

10- سینی کالیبراسیون یا هر ظرف مناسب را در محل خود (زیر دریچه‌های خروج (بذر) قرار دهید. (شکل 19)
11- روی لاستیک سمت بیرون چرخ زمین گرد (چرخی که به جعبه دنده متصل است) با ماژیک یا گچ، نشانه‌ای بگذارید. سپس آن را با دست 43 دور بچرخانید.

12- میزان بذر ریخته شده در سینی‌ها یا زیرانداز را در اثر این تعداد از چرخش چرخ را جمع‌آوری و وزن کنید.

13- میزان بذر در هکتار را با فرمول مقابل، محاسبه کنید.

از چه روش‌هایی می‌توان محیط چرخ را تعیین نمود؟ آیا محیط چرخ همان مسیر طی شده است؟

بدانید که: محیط چرخ در خطی کار مورد بررسی 220 سانتی‌متر بوده است چهل و پنج دور چرخش چرخ صدمتر می‌شود. با توجه به بکسواد چرخ زمین گرد، 43 دور در نظر گرفته می‌شود.

مثال: اگر میزان بذر به دست آمده در 43 دور چرخش چرخ (معرف 100 متر پیشروی دستگاه در زمین با توجه به محیط چرخ) 200 گرم باشد میزان بذر کاشته شده در هکتار برابر با 8 کیلوگرم می‌باشد.

مساحت یک هکتار زمین = 10000 مترمربع
میزان بذر به دست آمده در 43 دور چرخش چرخ = 200 گرم
طول مسیر پیشروی (43 دور چرخش) = 100 متر
عرض کار دستگاه کارنده (تعداد کارنده‌ها ضربدر فاصله کارنده‌ها) = 2/5 متر
مساحت کشت شده (طول پیشروی ضربدر عرض کار کارند) = 250 متر مربع

اگر هدف شما کاشت 12 کیلوگرم بذر در هکتار بود، با این آزمایش چه اقداماتی را انجام می‌دهید؟

از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود، گزارشی تهیه کرده و آماده ارایه نمایید.

اگر قطر چرخ زمین گرد 80 سانتی‌متر، تعداد چرخش 40 دور، مقدار ریزش بذر 3 کیلوگرم و تعداد کارنده 19 عدد به فاصله 15/8 سانتی‌متر باشد. با نادیده گرفتن بکسوات، تعیین کنید چه مقدار بذر (برحسب کیلوگرم در هکتار) با این تنظیمات به وسیله این ماشین کاشته می‌شود.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، بذر مناسب (ترجیحاً گندم)، سینی کالیبراسیون (ظرف یا زیرانداز مناسب) پارچه تنظیف.

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و...) مجهز شوید.
2- ماشین کارنده را آماده به کار نموده و ضمن متصل‌کردن به تراکتور، تنظیمات اولیه را انجام دهید.
3- دریچه‌های خروجی بذر به حالت بسته قرار دهید.
4- مقداری بذر گندم داخل مخزن بریزید.
5- اهرم جعبه دنده را در وضعیت خلاص یا غیرفعال قرار دهید.
6- تراکتور حامل خطی کار را به رانندگی فرد دارای گواهینامه تراکتور به مزرعه هدایت کنید.
7- ابتدا و انتهای یک مسیر 100 متری را با خط کشی، مشخص کنید.
8- با قرارگرفتن واحدهای کارنده به خط شروع، دریچه‌های خروج و اهرم زیر موزع را روی عدد 2 قرار دهید.
9- اهرم درجه جعبه دنده را روی یک عدد 60 قرار دهید.
10- سینی کالیبراسیون را درجای خود مستقر نمایید.
11- سوار تراکتور شده و شروع به هدایت آن تا خط انتهای 100 متری نمایید.
12- با رسیدن نوک واحدهای کارنده به خط پایان، بایستید.
13- با خاموش‌کردن تراکتور، کشیدن ترمز دستی و قراردادن اهرم دسته دنده در وضعیت سنگین، از آن پیاده شوید.
14- میزان بذر ریخته شده در سینی‌ها را وزن کنید.
15- عرض کاشت را اندازه بگیرید.

آیا تفاوتی بین عرض کار اندازه‌گیری شده در مزرعه و محاسبه شده با فرمول وجود دارد؟ محاسبات را همانند واسنجی کارگاهی انجام دهید.

با انجام تغییرات در درجه جعبه دنده، دریچه‌های خروج بذر و زیر موزع، آزمایش را به قدری تکرار نمایید تا میزان خروج بذر با میزان توصیه‌شده کارشناس یا فرض گرفته شده اولیه، برابری نماید.

از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود، گزارشی تهیه کرده و آماده ارائه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، بیلچه، پارچه تنظیف

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و...) مجهز شوید.
2- ماشین کارنده را آماده به کار نموده و ضمن متصل کردن به تراکتور، تنظیمات اولیه را انجام دهید.
3- ضمن بستن دریچه‌های خروج بذر، مقداری بذر گندم داخل مخزن ماشین خطی کار بریزید.
4- اهرم جعبه دنده را در وضعیت خلاص یا غیرفعال قرار دهید.
5- تراکتور حامل خط یکار را به رانندگی فرد دارای گواهینامه تراکتور به مزرعه هدایت کنید.
6- حدود 3-2 متر با همان تنظیم عمق قبلی حرکت کرده و سپس بایستید.
7- با رعایت نکات ایمنی و فنی پیش گفته، از تراکتور پیاده شده، خاک روی بذر در خطوط کاشت را با بیلچه به آرامی کنار زده و عمق کاشت را اندازه بگیرید.
8- چنانچه عمق اندازه گیری شده با عمق کاشت توصیه شده برابر نبود با چرخاندن اهرم تنظیم عمق، آن را کم یا زیاد کنید. (شکل 21)

9- دوباره 3-2 متر بذرکاری کرده و عمق کاشت را اندازه‌گیری نمایید.
10- این عملیات را به قدری تکرار کنید تا عمق تنظیم شده دقیقاً برابر عمق کاشت توصیه شده باشد.
11- از مشاهدات و یافته‌های خود، گزارشی تهیه کرده و آماده ارایه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، الگوی کاشت (فاصله خطوط کاشت)، پارچه تنظیف

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و...) مجهز شوید.
2- پس از آماده به کار نمودن ماشین کارنده و متصل کردن به تراکتور، تنظیمات اولیه را انجام دهید.
3- فاصله چرخ‌های جلو تراکتور را مانند شکل با متر اندازه‌گیری کنید. (A)
4- فاصله خطوط یا ردیف‌ها را اندازه‌گیری کنید. (B)
5- طول مارکر (C) را با استفاده از رابطه زیر به دست آورید. 

6- با استفاده از متر طول مارکر را تنظیم کرده و پیچ مربوطه را سفت نمایید.

هم اکنون دستگاه شما آماده برای عملیات کاشت است. با صلاح دید هنرآموز و برنامه درسی اقدام به عملیات کاشت یا تحویل وسایل و دستگاه نمایید.

درصورتی که بخواهید محور وسط تراکتور در داخل شیار قرار گیرد طول مارکر را چگونه تغییر می‌دهید؟

در منطقه شما ماشین‌های خطی کار را برای کاشت چه محصولاتی و در چه زمانی به کار می‌برند. دلایل انتخاب زمان و کاربرد ماشین را پرس و جو کرده در گزارش خود ثبت کنید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار متصل به تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پارچه تنظیف، توصیه نامه برای نوع گیاه، نوع رقم، مقدار بذر مصرفی یا الگوی کاشت، عمق کاشت، زمان و محل و سطح زیر کاشت از هنرآموز

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و ...) مجهز شوید.
2- ماشین کارنده را آماده به کار نموده و ضمن متصل‌کردن به تراکتور، تنظیمات اولیه را انجام دهید.
3- متناسب با توصیه هنرآموز، تنظیمات ضروری (مقدار ریزش بذر، عمق کاشت، طول علامت‌گذار و...) را انجام دهید.
4- شرایط اقلیمی (دما، باد، شدت تابش) و خاک (رطوبت، نرمی و ...) را برای تعیین زمان کاشت بررسی و به تأیید هنرآموز برسانید.
5- مخزن بذر ماشین کارنده را از بذر توصیه شده پر نمایید.
6- مخزن کود ماشین کارنده را از کود توصیه شده پر نمایید.
7- تراکتور حامل خطی کار را به رانندگی فرد دارای گواهینامه تراکتور به مزرعه هدایت کنید. 
8- اهرم‌های تنظیم را در درجاتی که در تنظیم‌ها به آن رسیده‌اید، قرار دهید.
9- ابتدا با یک حرکت رفت و برگشتی، بالادست (میدان دور بالایی) و به همین ترتیب پایین دست (میدان دور پایینی) زمین مورد کاشت را ضمن به کار انداختن علامت‌گذار، کشت نمایید. (شکل 23)

10- ابتدا در یکی از ضلع‌های طولی و موازی با آن قرارگرفته و ضمن به کار انداختن علامت‌گذار، شروع به حرکت و کاشت نمایید. (شکل 24)

11- با رسیدن به انتهای زمین، پس از دورزدن در کنار ردیف برگشت قرار گیرید. به ترتیبی که چرخ جلو سمت ردیف رفت، روی شیار علامت‌گذار قرار گیرد. علامت‌گذار سمت رفت را بالا آورده و علامت‌گذار سمت دیگر را پایین بگذارید. آنگاه شروع به حرکت کرده و کاشتن را ادامه دهید. (شکل 26)

12- به همین ترتیب و با رعایت نوبت ادامه کار داده و عمل کشت را انجام دهید.
13- هر از چندگاهی مقدار موجودی بذر و کود را در مخزن‌ها وارسی کرده و درصورت لزوم آنها را پر کنید.
14- با پایان یافتن کاشت در تمامی سطح مزرعه، ضمن ساماندهی کیسه‌های کود و بذر، برای آبیاری مزرعه اقدام نمایید.
15- از توضیحات هنرآموز، مشاهدات و یافته‌های خود، گزارشی تهیه کرده و آماده ارائه نمایید.

ابزار، مواد و امکانات مورد نیاز: ماشین خطی کار، تراکتور، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمک‌های اولیه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، روان‌کننده‌های مناسب، دسترسی به آب و مواد و تجهیزات شوینده، پارچه تنظیف، امکانات ثبت مشاهدات (نوشتاری، عکس، فیلم).

مراحل انجام کار:

1- لباس مناسب کار پوشیده و به تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، دستکش و ...) مجهز شوید.
2- باقی مانده کود و بذر مخزن خطی کار را به کمک اهرم زیر موزع و سینی کالیبراسیون تخلیه کرده و هر یک را جداگانه در ظرف یا کیسه مناسب بریزید.

3- کیسه‌های حاوی کود و بذر را به محل تعیین شده منتقل کرده و تحویل دهید.
4- مخزن بذر را به خوبی شست‌وشو داده و کاملاً خشک کنید.
5- مهره‌های نگهدارنده شیار بازکن‌ها را بررسی کرده و آچارکشی نمایید. (شکل 27)

6- بست‌های نگهدارنده لوله‌های سقوط بذر و کود را بررسی و درصورت شل‌شدن یا لقی، سفت کنید. (شکل 28)

7- سطح روغن جعبه دنده به صورت روزانه و هفتگی بازدید کرده و در زمان مورد نیاز، تأمین یا تعویض کنید.
8- گریس‌کاری نقاط مختلف را به صورت روزانه انجام دهید.
9- پس از تمیز و سرویس کردن ماشین آن را به محل نگهداری هدایت کرده و تحویل دهید.